|
|
Torontoda Uyghur mesilisi: Xiristan we yehudi
dinidikilerning wekilliri Uyghurlar bilen jem boldi
|
July 09, 2011 |
Kanada Uyghur Jemiyiti teshviqat bolumi teyyarlidi
5- iyul küni kechte, Toronto sheheridiki “Catch The
fire” chérkowida,kanadaliq siyasetchiler, kishilik hoquq
paaliyetchiliri we xiristiyan hem yehudi dinliri
wekillirining qatnishishi bilen uyghurlarni qollash we
ularning heqqaniy dawasigha medet bérish paaliyiti
ötküzüldi.Bu paaliyet Kanada Uyghur jemiyiti bilen “Erkin
bir Dunya”jemiyitining(One Free World International
Canada) hemkarliqida uyushturulghan bolup,bu paaliyette,
Xitay mustebitlirining hökümranliq astida uyghurlarning
tartiwatqan zulumlirini,bolupmu 5-iyul Ürümchidiki
hökümetke qarshi tenchliq namayishi we uningdin keyin
hazirghiche dawamlishiwatqan xitay hökümitining
uyghurlargha qaratqan dölet terrori siyasiti, xitay
hökümitining uyghurlargha qarshi xitay milletchiligini
qutritishi we Ürümchidiki xitay köchmenlirining
uyghurlargha qarshi élip barghan intiqam yeni
uyghurlarni owlash herketliri,hökümet dairlirining
Uyghur tutqunlargha qaratqan qiyin-qistaqqa (Ten jazasi
bérish) élish arqiliq,top-topi bilen ularni turmigha
tashlash we ölüm jazasi bérish weqeliri,zulum destidin
öz yurtlirini tashlap,chet’ellerge qéchip chiqqan Uyghur
qachqunlar(Siyasi panalanghuchilar) ning chet’ellerdiki
tragidiyeliri qatarliq mesiller yighin jamaitige
tonushturuldi.Paaliyette yene,uyghurlarning özige xas
bolghan, xitaylargha tamamen oxshimaydighan tamaq we
sen’et mediniyetlirimu yighin ehlige namayen qilindi.
Yighilishta söz qilghan kanadaliq siyasetchiler,herqaysi
dinlarning wekilliri, mustebit kommunistik tüzümning
zulmi astida,siyasiy hoquqliri ret qilinghan,diniy
hoquqliri ayaq-asti qilinghan,ixtisadiy hoquqliri
talan-taraj qilinghan,insaniy we kishilik hoquqliri
éghir depsende qiliniwatqan uyghurlarning
erkinlik-hörlük yolidiki köreshlirini qollaydighanliqini
we uyghurlarning heqliq dawasigha medet béridighanliqini
alahide eskertip öttüshti.
Yighilishning bashlinishida söz qilghan Torontodiki
Xiristiyanlarning wekilliridin, “Catch the Fire”
Chérkawining mesuli Pastor Stévén Long
erkinlik-hörlükning pütün insaniyetke ortaq qimmet
qarishi ikenligini we uyghurlarning mesilliri üchün
dunyadiki asasliq dinlarning wekillirining bir yerge
toplinishidin memnun bolghanliqini ilgiri sürüp:
“Musulman,xiristiyan we yehudi dinliri muxlislirining
bügünkidek tunji qétim bir yerge jem bolishi méni
qewetla xoshal qildi.Gerche uyghurlar musulman,biz
xiristiyan bolsaqmu,lekin muqeddes kitap Qur’an bilen
Injilda insanning erkinligi alahide tekitlinidu.Erkinlik
hemmimizge hawa bilen sudek mohim.Biz oxshimighan
dindikiler birbirimizge düshmen bolmastin,insan süpitide,
özara sirdash dostlardin bolishimiz we bir birimizning
derdige derman bolishimiz kérek”,dédi.
Bu yighilishta ‘Bügün silerdek eziz qollughuchilar
qatnashqan bir sorunni nisip qilghanliqi üchün, aldi
bilen allahgha rexmet eytimen we uyghurlarni qollash
üchün bu sorunni uyushturushta biz bilen hemkarlashqan
hem bu yighilishqa qatnashqan barliq eziz mehmanlargha
alahide rexmitimni bildürimen.Uyghurlarning mesilisi
silerning tesewwuringlardikidinmu téximu échinishliq…’dep
sözini bashlighan, Kanada uyghur jemiyitining reisi
Ruqiye turdush Xitayning uyghurlargha qiliwatqan
zulumlirini bir qur sanap chiqqandin kéyin, bu
zulumlarning ichide eng wehshilirining qiyin-qistaqqa
(Ten jazasi) élip turmigha tashlash we olüm jazasi
bérish ikenligini eskertip:
“Bu qiyin-qistaqqa élip turmigha tashlash we ölüm
jazaliri 2009-yilidin burunmu éghir halda mewjut
idi.2009-yilidin kéyin téximu yoquri pellige
kötürüldi.10 mingdin oshuq uyghur izdereksiz yoqap
ketti.Adem tutush yenila dawamlashmaqta.Hökümetke
azraqla naraziliq bildürgen uyghurni térrorist,dep élan
qilip,uni qattiq jazalimaqta.Uyghurlar zulumgha chidimay
etraptiki döletlerge qéchip chiqsa,bu döletlermu
xitayning qattiq bésimi tüpeylidin bu uyghurlarni
xitaygha ötküzüp bermekte.Téxi yéqindila Qaziqistan
hökümiti uyghur rayunidin qaziqistangha qéchip chiqqan
Israyil Ershidinni xitaygha qayturup berdi.Bu xoshna
döletlerni xitayning bir ölkisige we yaki sun’i hemra
dölitige aylinip qaldi.Bu döletke qechip chiqqan qachqun
(siyasiy panalanghuchilar) uyghurlarmu bu döletlerde
herxil éghir siyasi tehditlerge uchrimaqta.Mana xoshna
döletlerge qéchip uyghurlar bizning siyasi we ixtisadiy
yardemlirimizge éhtiyajliq.Biz ulargha insan süpitimiz
bilen yardem qilishimiz kérek.Kanadaliq bolush süpitimiz
bilen özimizning erkinligini,démokratik qimmet
qarishimizni ular bilen ortaqlishish mejburiyitimiz
bar,”dédi.
Bu yighilishqa qatnishidighanliqi heqqide,“Kanada uyghur
jemiyiti”ge wede qilghan,emma bashqa jiddi programliri
sewebidin qatnishalmighan hakimiyet béshidiki
Konsérvatip partiyesi Parlamént ezasi(Etobicoke rayuni)
Bérnard Trottiér yardemchisi Katarina Von Koéing arqiliq
ewetken yazma xétide (Mezkur xet yighinda oquldi) Kanada
puxrasi bolghan Hüseyin jélil mesilisini kanada
hökümitining hergizmu untup qalmaydighanliqini tekitlep:
“Men silerge bu yerde bu mesilini dawamliq parlaméntta
otturigha qoyushqa wede bérimen.Men peqet Hüseyin jélil
mesilisi bilenla boldi qilmaymen.Kanada puxrasi
bolmighan köpligen uyghurlarmu nöwette xitayda Hüseyin
jélilgha oxshash éghir zulumlargha uchrawatidu.Bular
hüseyin jélil mesilisila hel bolsa özligidin tügeydighan
mesile emes.Shunga men bundin kéyin, Hüseyin jélil
mesilisi bilen birge uyghurlar mesilisinimu dawamliq
parlamentta otturigha qoyushqa silerge wede qilimen…”diyilgen.
Yighilishqa qatnashqan Kanada Libéral partiyesining
sabiq parlamént ezasi Mario Silva kanadaning özining
qimmet qarishigha sadiq bolidighanliqi we bu muqeddes
qimmet qarishini soda hem siyasi menpeetler üchün qurban
qilmaydighanliqini bildürüp:
“Kanada démokratik erkin dölet.Kanada özining
démokratiye,erkinlik we qanunning üstünlikidin ibaret
qimmet qarishini zulumgha uchrawatqan xelqler bilen
ortaqlishishi kerek we bu xelqlerge yardem qolini
sunishi kerek.Kishilik hoquqni ilgiri sürüsh we uni
qoghdash kanadaning xitay bilen bolghan
munasiwetliridiki asasliq tashqi siyasetliridur.Bu
seweptin Kanada diplomatik yollar bilen xitay hökümitini
kishilik hoquqning xelqaraliq ölchemlirige boysunushqa
ündep kelmekte.Kanadaning bu qimmet qarashlirini
herqandaq waqitta özgertmeydu we soda hem siyasi
menpeetler üchün qurban qilmaydu….Bashqa bir insan
zulumgha uchrawatqan waqitta sen uni qoghdashning
ornigha, öz qimmet qarishingni satsang,undaqta sen
insanliqtin chiqqan bolisen….”dédi.
Yighilishta söz qilghan Kanadadiki eng nopuzluq kanada
yehudi congressning ning mesuli Rabbi Dr. Réuven Bulka
ependi insanning esliy xarektiride zalimdin nepretlinish
bolidighanliqi,xitayning zulmigha uchrawatqan
uyghurlarning bu zulumgha qarshi emiliy herketke ötishi
kerekligini,ishni eng adettiki we emiliy ishlardin
bashlishi kérekligini tilgha élip:
“Men burun uyghurlarning bundaq zulumgha
uchrawatqanliqidin xewersiz idim.Bir adem yaki bir
qewimning zulumgha uchrighanliqi,dunyadiki barliq
milletlerning zulumgha uchraydighanliqidin dérek
béridu.Chünki zalim bir ademge yaki bir milletke zulum
qilghan bolsa,uningdin kéyin zulum uchrash nöwiti sanga
kélidu.Bir insangha qarshi chiqqan we zulum qilghan
kishi bashqa insanlarghimu qarshi chiqidu we zulum
qilidu..Shunga biz aldi bilen bu zulumni toxtitishning
charisini qilishimiz ,Xitaygha oxshash bashqilargha
zulum qiliwatqan milletning hichbir nersisinini
qolllimasliq we ishlepchiqarghan mallirini qet’i
almasliqimiz kérek.Men shexsen xitayda ishlengen
hichqandaq malni sétiwalmaymen.Ayalimghimu xitayning
kiyim kechekliridin tartip,hich bir nersisini almasliqni
nesihet qilimen.Silermu xitayda ishlengen mallarni
hergiz sétiwalmanglar.Siler aldi bilen özenglarning
dawasining birinji qedimini mushundaq bésinglar.Eger
siler zulumgha qarshi turimen disenglar aldi bilen bu
eng addi ishni özenglardin bashlishinglar kérek.Siler
zulum qiliwatqan birsining ishlepchiqarghan mélini
sétiwalsanglar uninggha medet bergen,uning küchige küch
qatqan we uning zulumlirigha shérik bolghan
bolisiler.Shunga siler özenglarge zulum qiliwatqan
millet yaki döletning mélini hergizmu sétiwalmaymen
qesem qilishinglar kérek.Uningdin bashqa uning mélini
satqan yaki sétiwéliwatqanlarghimu ‘Sen uning mélini
satsang yaki sétiwalsang xitayning zulmigha medet bergen
yaki bu zulumgha shérik bolghan bilisen,bu pul ularning
bashqilarni ézishige desmi bolidu…’dep teshwiq
qilishinglar kérek.Bu siler we bizning qolimizdin
kélidighan ishlardur,” dédi.
Yighilishta hayajanliq nutuq sözligen“Erkin bir Dunya”(
ONE FREE WORLD INTERNATIONAL CANADA) teshkilatining
bashliqi Mejit El Shafié nöwette xitay hökümiti
uyghurlargha qarita érqiy qirghinchiliq siyasitini
yürgüziwatqanliqini, öz waqtida Sériplarning bosniyelik
musulmanlargha qarita yürgüzgen bu siyasetning bügünge
kelgende uyghurlarning béshigha kelgenlikini eskertip:
“Ilgiri men uyghurlarning bundaq eghir zulumgha
uchrawatqanliqini xiyalimghimu keltürmigen ikenmen.Meyli
musulman yaki xiristiyan we yaki herqandaq bir dindiki
insanlarning bundaq insan qélipidin chiqqan zulumlargha
uchrishigha herqandaq bir din süküt qilmaydu we yol
qoyup qarap tursaq bolmaydu.Meyli qaysi din bolsa bolsun,
bu zulumgha qarshi ortaq küch chiqirip uyghur
musulmanlirigha medet bérishimiz we ularni qoghdishimiz,
bu ejdihagha qarshi ortaq köresh qilishimiz
kérek.Musulmanlarmu bir tengrige
ishinidu.Yehudilarmu,xiristiyanlarmu bir tengrige
ishinimiz.Tengrige ishengen adem dunyada tengridin
qudretliq mewjudadning bolishigha ishenmeydu.Peqet
tengri hemmige qadir.Xitay hergizmu tengridin qudretlik
bolalamaydu.Xitay axiri yoqulidu,zawalliqqa yüz
tutidu.Xitay bek küchlük, biz uni yengelmeymiz, teng
kélelmeymiz, dep ümitsizlik patqiqigha pétish rastini
éytqanda,tengrige heqiqiy ishenmigenliktur. Eger sen
tengrige ishenseng xitayning körünüshtiki küch-qudritige
ishenmesliging, ümidwar bolushung we köreshni qet’i
dawamlashturishing kérek.Bir insan özining erkinligini
qolgha keltürüsh üchün köresh qilmighan we qilalmighan
waqitta u insanliqini yoqatqan bolidu.Undaq ademni insan
dep atashqimu bolmaydu…”
Mezkur yighilishqa Torontodiki köp sanliq uyghurlar
qatnashti.Bu Kanada Uyghur jemiyitining bashqilar bilen
ortaqliship élip barghan,Xitayning mustemlikisi astidiki
uyghurlarning siyasiy, diniy we ixtisadiy
tragidiyelirini chet’elliklerge tonushturidighan eng
ehmiyetlik paaliyet boldi.
|
|
